Những ngày gần đây, dư luận liên tục nhắc tới một số dự án thiện nguyện khi có ý kiến trái chiều về cách vận hành và minh bạch. Tranh luận quanh Dự án Nuôi em chỉ là một ví dụ. Không bàn đúng sai, chỉ thấy rằng nhiều người đang khó tin hơn, thận trọng hơn, thậm chí mệt mỏi mỗi khi nhắc tới hai chữ “niềm tin”.
Khủng hoảng niềm tin không còn là khái niệm xa vời. Nó hiện diện trong những câu nói hàng ngày: “Giờ chẳng biết tin vào đâu nữa”, “thôi, tốt nhất đừng tin ai”. Cảm giác đó không chỉ xuất hiện với thiện nguyện, mà cả khi chúng ta đọc tin, gửi tiền, đầu tư, chọn mối quan hệ…
Khủng hoảng niềm tin là gì?
Có thể hiểu đơn giản khủng hoảng niềm tin là lúc những điều từng được coi là “hiển nhiên đúng” bỗng trở nên đáng ngờ.
Trước đây, nhiều người mặc định rằng từ thiện chắc chắn là tử tế, người nổi tiếng, được ngưỡng mộ chắc chắn đáng tin, thông tin trên mạng chắc chắn đúng và khi những điều “chắc chắn” ấy liên tục rạn nứt, con người bắt đầu thấy bất an.
Từ bất an dẫn đến hoài nghi, nghe câu chuyện về điều tốt là nghĩ có gì đằng sau đó, thấy lời kêu gọi quyên góp cho từ thiện là do dự, đọc tin tức không biết nên tin hay bỏ qua, trong các mối quan hệ thì ngại mở lòng vì sợ bị lợi dụng, sợ bị thất hứa.
Niềm tin giống như nền móng của căn nhà: không nhìn thấy, nhưng nếu nền móng có vấn đề, mọi thứ phía trên đều chông chênh.
Vì sao khủng hoảng niềm tin dễ bùng lên?
Có nhiều lý do khiến khủng hoảng niềm tin dễ bùng lên dữ dội và dưới đây là một số lý do:
Thứ nhất, tốc độ lan truyền thông tin quá nhanh
Một status, một đoạn chat, một video cắt ngắn có thể được chia sẻ chóng mặt. Giữa vô số mảnh ghép, ít ai có đủ thời gian và kỹ năng kiểm chứng.
Cảm xúc thường chạy trước dữ kiện. Càng nhiều cảm xúc, tranh luận càng dễ đi xa khỏi bản chất ban đầu.
Thứ hai, đã có nhiều cú vấp trước đó
Không chỉ trong thiện nguyện, mà cả trong kinh doanh, tài chính, giáo dục…, các vụ việc tiêu cực tích tụ theo thời gian khiến lòng tin vốn mỏng lại càng dễ tổn thương.
Khi một chuyện mới xuất hiện, người ta không chỉ phản ứng với riêng chuyện đó mà với cả những ký ức cũ chưa kịp lành.
Thứ ba, lòng tốt thường đi cùng sự trong trẻo
Khi ai đó góp tiền, góp công cho một dự án nuôi trẻ, xây trường, giúp người yếu thế…, họ ít khi tính toán. Họ tin vào ý nghĩa của việc làm.
Nếu sau đó xuất hiện lùm xùm, cảm giác hụt hẫng thường sâu hơn nhiều so với các giao dịch thuần “mua – bán”.
Hệ lụy âm thầm của khủng hoảng niềm tin
Khủng hoảng niềm tin không chỉ nằm trên mạng xã hội. Nó ảnh hưởng thầm lặng tới cách chúng ta sống mỗi ngày.
Người muốn làm việc tốt bắt đầu ngại làm: Họ sợ bị lợi dụng, sợ bị đánh giá “nhẹ dạ”, sợ bị kéo vào tranh cãi. Thay vì đóng góp như trước, họ chọn đứng ngoài, hoặc im lặng quan sát. Lòng tốt vẫn còn, nhưng bị bao bọc bởi một “lớp áo” đề phòng.
Những dự án tử tế chịu rủi ro “vạ lây”: Nhiều nhóm nhỏ vẫn bền bỉ làm từng việc rất cụ thể. Nhưng sau mỗi ồn ào, để được tin, họ phải giải thích nhiều hơn, chứng minh nhiều hơn, trong khi nguồn lực vốn đã ít. Việc tốt vì thế… khó hơn.
Đối tượng yếu thế bị ảnh hưởng thực sự: Khi bữa ăn, cuốn sách, suất học bổng, ca phẫu thuật… phụ thuộc vào sự chung tay của cộng đồng, bất cứ sự chững lại nào của lòng tin cũng có thể khiến hành trình của họ khó khăn hơn. Câu chuyện niềm tin vì thế không chỉ là chuyện cảm xúc, mà là chuyện rất đời sống.
Làm sao để tin mà không ngây thơ?
Giữ niềm tin không có nghĩa là tin một cách mù quáng. Trong một thế giới nhiều biến động, điều cần học là: tin có chọn lọc, tin có điều kiện, tin nhưng biết đặt câu hỏi.
Với các hoạt động thiện nguyện, có thể bắt đầu từ vài nguyên tắc như:
– Tìm hiểu mô hình hoạt động, cách tổ chức, cách công khai tài chính.
– Ưu tiên những nơi có báo cáo rõ ràng, có kênh kiểm tra chéo.
– Chấp nhận chi phí vận hành là có thật, nhưng cần minh bạch, dễ hiểu.
– Nhớ rằng mình có quyền hỏi, quyền từ chối, quyền dừng lại khi thấy không ổn.
Với thông tin, có thể tập thói quen “đọc chậm”:
– Không vội tin vào một đoạn cắt, một tiêu đề gây sốc.
– Tìm thêm ít nhất một nguồn khác trước khi chia sẻ.
– Hạn chế để cảm xúc cực đoan dẫn dắt, nhất là khi tức giận hoặc phẫn nộ.
Với các mối quan hệ, cũng không cần mở lòng vô điều kiện. Niềm tin giữa người với người có thể xây từng bước nhỏ, qua thời gian, qua sự nhất quán giữa lời nói và hành động.
Không vội gắn nhãn “tốt” hay “xấu” cho ai đó chỉ từ vài khoảnh khắc trên mạng.
Xây lại niềm tin từ những điều gần gũi
Khủng hoảng niềm tin ở tầm xã hội là câu chuyện lớn, nhưng để không bị cuốn vào cảm giác u ám, mỗi người có thể bắt đầu từ những vòng tròn nhỏ quanh mình.
– Nhìn lại những người vẫn sống tử tế rất lặng lẽ: một đồng nghiệp làm việc trách nhiệm, người thân hay giúp đỡ người khác, một nhóm bạn góp quỹ nhỏ cho hoàn cảnh khó khăn gần nhà.
– Ghi nhận những trải nghiệm tích cực: những lần niềm tin của mình được đáp lại, những lần góp tay mang lại kết quả tốt.
– Tập nói lời cảm ơn và công nhận những điều tử tế mình chứng kiến, dù rất nhỏ.
Nếu thấy mình bị ngợp bởi quá nhiều thông tin và cảm xúc, một cách nhẹ nhàng để bước qua là… ngồi xuống và viết lại.
Viết về điều khiến mình bức xúc, điều mình sợ, điều mình vẫn còn tin. Viết không phải để đăng, mà để hiểu rõ mình hơn.
Đọc thêm: Buổi sáng bình yên với 10 phút viết
Giữ chỗ cho niềm tin, nhưng đi cùng trách nhiệm
Khủng hoảng niềm tin là thực tế không dễ chối bỏ. Nhưng nếu vì thế mà đóng cửa lòng mình lại hoàn toàn, có lẽ người thiệt nhất vẫn là mỗi chúng ta.
Giữa ồn ào, có thể chọn một thái độ dung hòa hơn. Không vội tung hô ai, cũng không vội kết luận về ai. Dám tin nhưng cũng dám hỏi, dám yêu cầu minh bạch. Sẵn sàng rút lại niềm tin ở nơi không xứng đáng, nhưng không vì thế mà phủ nhận mọi điều tử tế khác.
Niềm tin không bất biến. Nó có thể bị tổn thương, có thể nứt vỡ, nhưng cũng có thể được xây lại, từ từ, bằng những hành động rõ ràng và chân thành.
Quan trọng là giữa những đợt sóng hoài nghi, mỗi người vẫn giữ cho mình một khoảng yên bên trong, nơi mình tin rằng sự tử tế vẫn tồn tại và bản thân mình vẫn muốn góp một phần vào đó, dù nhỏ thôi, nhưng thật.
Thuywriter dành tặng độc giả 2 ebook miễn phí, như một món quà tri ân:
Bạn cũng có thể để lại bình luận dưới bài viết để chia sẻ câu chuyện của mình và đừng quên đăng ký Thuywriter để nhận bài viết mới mỗi ngày.
